برگی از یک کتاب/68

برگ دیگری از کتاب « جامعه شناسی عرفانی در اندیشه ی عرفای مسلمان»

فصل دوازدهم: زمینه های جامعه شناختی و مردم شناختی در چشم انداز مولانا حاج دکتر نورعلی تابنده

(صفحات 261 تا 278)

… جامعه ی فرهنگی یا نمادی: جهانی کردن عرفانی

چشم انداز جامعه شناسی عرفانی ایشان [حضرت آقای مجذوب علیشاه] در جامعه شناسی مشابهت های ساختاری بسیار قابل توجهی با چشم انداز تفسیرگرایان، بویژه با مکتب کنش متقابل گرای نمادی بلومر، دارد. ایشان معتقدند که ساختار جامخه بر اساس معنای نمادی یی شکل می گیرد که مردم در پهنای یک فرهنگ بدان دست یافته اند و از همان طریق هم یکدیگر را درک نموده و با هم کنش متقابل دارند. بنا براین در برابر مفهوم «جامعه به معنای جغرافیایی یا استراتژیک» آن، ایشان قائل به «جامعه ی نمادی یا فرهنگی» هستند:

«وحدت و هویت، مثلاً هویت ایرانی، فرهنگ یا هویت استراتژیک یا جغرافیایی نیست. منظور، هویت و فرهنگ، و هویت نمادی (سمبلیک) است. مثلاً معرفت ایرانی شامل فهم نمادی زبان فارسی است که مرزهای جغرافیایی را می شکند و کشورهایی مثل تاجیکستان، افغانستان، بخشی از هند، یا هرکجایی که معنای نمادی زبان فارسی را بفهمند، در بر می گیرد. پس دو جامعه یا دو ایران موجود هست: یکی ایران یا جامعه ی نمادی ایران؛ دیگری ایران یا جامعه ی استراتژیک ایران.»

ایشان این مطلب را قبلاً هم در مقاله ای تحت عنوان «ایران فرهنگی – ایران سیاسی» اینگونه تبیین فرموده اند:

«شخصیت و هویت هر ملت وابسته به فرهنگ، تمدن، عادات و رسوم اوست نه به مرزهای سیاسی که هر چند وقت به منسبت های مختلفی تغییر می کند. فرهنگ و تمدن ایرانی همان است که نظامی را در گنجه، مولوی را در بلخ، ناصر خسرو را در افغانستان فعلی، رودکی و سوزنی را در سمرقند، سعدی و حافظ را در شیراز، و اقبال لاهوری را در لاهور به جهان عرضه می دارد. امروز اگر خطوط طبیعی یا تصنعی، مرزهای سیاسی را به وجود آورده است، هرگز آن اصالت فرهنگی از بین نمی رود: جشن نوروز را همه ی مردم جمهوری های رها شده از شوروی نیز برگزار می کنند. جشن هزاره ی بوعلی سینا، حکیم تاجیک، را تاجیکستان برگزار می نماید.»

بنا براین همراه با بزرگ ترین جامعه شناسان تفسیرگرای معاصر، مثلاً پروفسور بلومر، ایشان نیز مبنای ارتباطات لازم در کنش اجتماعی را زبان مشترک، که زمینه های فهم مشترک نمادی را ممکن می سازد، می دانند. و همین واسطه ی نمادی را شرط موفقیت در ارتباط سیاسی میان کشورهایی که فرهنگ نمادی مشترک دارند، معرفی می نمایند. پس در هنگام اعزام افراد برای بسط اهداف فرهنگ حتی دین، «به جای اعزام واعظ و فقیه، باید عارف، حکیم، ادیب و اسلام شناس را به عنوان رابط و سفیر انتخاب کرد.»

آنگاه همین زمینه ی مشترک، که قابل ارتباط در جوامع مختلف است، را مبنایی می دانند برای متحد کردن فرهنگ های متشتّت امروزی یا جهانی نمودن فرهنگ بشری. ایشان بر آنند که چون موضوع عرفان زمینه های مشترک نمادی در مسأله ی وجود بشری است، بنا براین می تواند فرهنگ را حول محورهایی نزدیک به هم مجموع و متحد نماید.

«گسترش مفاهیم نمادی دینی می تواند جامعه ی نمادی جهانی را به وجود آورد. پس جهانی شدن به این معنی ممکن است که اتفاقاً بر اساس نظریه ی ادتباطات استوار باشد. ظهور حضرت مهدی (عج) یا ولیّ مرشد جهانی (به هر زبانی و نامی در هر دینی) نیز وقتی ممکن است که جهانی فرهنگی و نمادی به وجود آید نه جهانی استراتژیک.»

زیرا که فرهنگ ها همه درگیر نسبیت های کوچک و تنگ قومی هستند. به قول حافظ:

جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه      چون ندیدند «حقیقت» ره افسانه زدند

عرفان فراتر از اختلاف فرهنگ ها و شریعت های ادیان، به حقیقت وجودیِ هستیِ یگانه ای می اندیشد که همچون حسی فطری در وجود تمامی ابنای بشری موجود است. بنا براین لازم است تا انسان با شناخت امر الهی و راهنمایی استادی کامل به سوی پیدا کردن پاسخ های وجود و هستی بشری تلاش کند: پرسش ها و پاسخ هایی که برای همه ی افراد بشری در هر فرهنگی به ناگزیر مشابه و یکسانند. …

………………………………………………..

جامعه شناسی عرفانی در اندیشه ی عرفای مسلمان، دکتر حسین ابوالحسن تنهایی، تهران: بهمن برنا، 1386، صفحه 276.

دربارهٔ در کوچه های بیدخت

به عنوان یک بیدختی متولد دهه 1320 خورشیدی سعی دارم خاطرات و دانسته های خود در باره بیدخت چند دهه پیش را بازگو کنم. به عنوان چاشنی، برخی مطالب کوتاه دینی، فرهنگی و ادبی نیز اضافه می کنم. البته عکس های قدیمی نیز جایگاه خاص خود را دارند. همواره نیازمند راهنمائی و همکاری دوستان و همشهریان عزیز هستم؛ انشاءالله دریغ نخواهند ورزید.
این نوشته در کتاب ارسال شده و با , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s