ماه برات (2)

 مراسم ویژه برات در خراسان

برگرفته از: سایت «تبیان»

از ریشه های اسلامی وایرانی  برات كه در گذریم باید گفت كه آیین برگزاری این مراسم نیز سرشار از نكات جالب توجه است. بر اساس اعتقادات مردم خراسان  در این سه شبانه روز مردگان آزاد بوده و زندگان با احسان برای آنها نه تنها تلاش می كنند تا برات آزادی آنان را از آتش جهنم كسب كنند بلكه آزادی خود از آتش جهنم را نیز از امام دوازدهم خواستار می شوند.اعتقاد اغلب مردم خراسان بر این است كه در این ایام  برات انسان نو می شود و  به عبارتی سرنوشت او رقم می خورد، به طوری كه دربرخی نقاط روستایی  خراسان در شب پانزدهم نیمه شعبان به پشت بام رفته و در مهتاب (اگر شب مهتابی باشد) ایستاده و به سایه خود نگاه می كنند و از این طریق سرنوشت خود و اقوام خود را در آن سال پیش بینی می كنند .

اقشار مختلف مردم به ویژه كسانی كه به تازگی عزیزی را از دست داده‌اند در این روز با حضور در مزار اموات ضمن درخواست آمرزش و زنده نگهداشتن یاد و خاطره درگذشتگان، آنان را در بركات میلاد یگانه منجی عالم بشریت حضرت مهدی شریك می‌سازند.

برات در خراسان مصداقی براعتقاد به اصل معاد است كه مردم این خطه با انجام اعمال مخصوصی به استقبال آن می‌روند. این مراسم به مدت سه روز و با عناوین مختلف برگزار می‌شود و مردم هر روز آن را با بزرگداشت قشر خاصی از مسلمانان برگزار می‌كنند.

برات غریبان، برات اسرا، برات مسافران، برات زنده‌ها و برات مرده‌ها از عناوینی است كه برای این سه روز در نقاط مختلف خراسان استفاده می شود كه از این میان برات مرده‌ها در ‪ چهاردهم شعبان با شور و حال خاصی برگزار می شود

پخت انواع نانهای سنتی مانند روغن جوشی، چلبكی، كماچ، ساچ و حلوا و پخش آن دربین مردم به ویژه كودكان ازمراسم ایام برات در شهرهای گوناگون  خراسان است. مردم این منطقه از كشورمان  اعتقاد دارند پخت این خوراكی ها باید قبل از غروب آفتاب صورت گیرد.

روز سیزدهم شعبان در برخی شهرهای خراسان  به برات زنده‌ها شهرت دارد و مردم در این روز به شكرانه ی نعمت سلامتی به پخش شیرینی و شكلات می‌پردازند. در غروب روز سیزدهم شعبان نیز كسانی كه به‌تازگی عزیزی رااز دست داده‌اند اقدام به پخت نوعی نان سنتی به نام روغن جوشی كرده و آن را بین مردم تقسیم می‌كنند. اعتقاد مردم این خطه بر این است كه اگر عروس خانواده روغن جوشی را بپزد ارواح تازه‌گذشتگان از این خیرات بهره بیشتری می‌برند.

در روز چهاردهم ‪ شعبان نیز كه به برات مرده‌ها شهرت دارد مردم با حضور بر سر قبور خویشاوندان ، خواندن فاتحه و پخش انواع شیرینی، شكلات، میوه و نان های سنتی یاد و خاطره عزیزان خود را گرامی می‌دارند.

در این روز كسانی كه به تازگی عزیزی را از دست داده‌اند با پهن كردن فرش ، خیرات، پخش انواع خوراكی و خواندن روضه یاد و خاطره تازه گذشته را گرامی می‌دارند. قرائت قرآن و فاتحه نیز در این راستا هدیه‌ای است كه از سوی مردم نثار روح درگذشتگان می‌شود.

نكته جالب توجه این است كه هرچند ایام برات سه روز است اما در برخی از روستاها وهمچنین مناطقی كه هنوز روابط طایفه ای مستحكم است در صورتی كه تعداد درگذشتگان سال بیش از سه نفر باشد مراسم را از ابتدای ماه شعبان آغاز كرده وهر روز در منزل یكی ازدرگذشتگان   مجلس عزا و روضه همچنین  مراسم قرائت قرآن برپا می‌شود. مردم دراین روستاها به چند گروه تقسیم شده و هر گروه در قسمتی از روستا در جمع بازماندگان متوفی به قرائت قرآن می‌پردازند. مردم در این روستاها عصر روز سیزدهم شعبان با حضور بر مزار اموات و خواندن فاتحه، یاد و خاطره آنان را گرامی می‌دارند. در روز چهاردهم شعبان نیز تمام اهالی روستا به صورت دسته‌جمعی در خانه آخرین خانواده ای كه  عزیزی را از دست داده‌اند جمع شده و برای متوفی فاتحه می‌خوانند. از دیگر مراسم روز برات كه بیشتر در روستاها رونق دارد اجرای مراسمی برات خوانی است. دراین مراسم جوانان و نوجوانان روستا به خانه افرادی كه به تازگی عزیزی را از دست داده‌اند مراجعه كرده و اشعاری را در یادآوری روز برات قرائت می‌كنند. اهالی خانه نیز از آنچه درخانه موجود است مانند خرما، شكلات، نقل و نبات، لنگاش پخته، عناب و گردو به آنها می‌دهند و بدینوسیله از آنها تشكر می‌كنند. در روستاها رسم بر این است كه شب نیمه شعبان تمام چراغهای خانه باید روشن باشد. اعتقاد روستاییان بر این است كه در این شب ارواح مردگان آن خانه به محل زندگی خود می‌آیند و اگر چراغ خانه روشن باشد برای اهالی خانه دعای خیر نموده و در غیر این صورت آنان را نفرین می‌كنند. از مشتركات مراسم برات كه بگذریم مردم برخی مناطق خراسان آیین های خاصی برای این ایام دارند كه در ذیل به تعدادی از آنها اشاره می كنیم:

برات در كاشمر

مردم كاشمر در روزهای چراغ برات علاوه بر مراسم عمومی كه در همه مناطق خراسان مشترك است طی سال های گذشته خیمه ها و چادر ها یی  بر فراز قبور عزیزان نصب كرده واین دوره زمانی را برسرقبر عزیزان خود بیتوته می كردند.در كاشمر رسم براین است كه بر حسب رابطه بزرگی و کوچکی سنی  بر سر قبر  عزیزان  سفر کرده حاضر می شوند  وفاتحه ای می خوانند و خرمایی و نقلی و شکلاتی و تکه ای حلوا نوش جان می کنند و می روند.بر این اساس افراد یك فامیل صبح روز دوازدهم به سراغ  پیرترین فرد درگذشته فامیل رفته وباحضوردر چادر خانواده او به ایشان تسلیت می گویند وپس از خواندن فاتحه  به سراغ بزرگ بعدی فامیل می روند . این دیدار سلسله مراتبی از خانواده درگذشتگان ادامه دارد تا در آخرین ساعات عصر روز چهادهم  همه فامیل به سراغ خانواده كوچكترین متوفی فامیل رفته وبا دادن تسلیت به او وخواندن فاتحه آنان را در جمع كردن چادر خود یاری می كنند وبدین گونه خبر از پایان مراسم می دهند.این اقدام را می توان نوعی یاری گری در وادی تسلیت گویی و ابراز همدردی ونوعی صله ی رحم همگانی وترویج عاطفه همگانی محسوب كرد. در آخرین ساعات روز چهاردهم شعبان بعد از نماز مغرب و عشا  نیز  هر فرد به تعداد آرزوهای پاک و خالصانه اش ترکه ای از درختی پاک سرشت (انار و انگور) مهیا و در چهار گوشه پشت بام خانه اش نصب می کند و بر انتهای هر ترکه تکه ای پنبه و یا پارچه ای پاک به نیت آرزوی مورد نظر خود وصل می كند.سپس فرد به تنهایی و یا در حضور خانواده نیت و آرزویش را بعد از حمد و ثنای خدا و صلوات بر نبی اکرم (ع)  و طلب سلامتی برای امام زمان (عج) مطرح کرده و خدا را به حق   ولی عصر (عج) قسم می دهد تا گره گشایی مشکلاتش باشد.تصور بفرمایید روستایی را که همه بر پشت بام برای چند ثانیه ترکه های را روشن کرده باشند.البته این رسم چند دهه است که به صورت جمعی برگزار نمی شود و فردی شده است.

شبهای برات در فردوس

آخرین گزارش مكتوبی كه نگارنده در این باره دیده است عنوان «شب برات، یا شب آزادی مردگان در تون (= فردوس)» را دارد، كه به قلم پژوهشگری خراسانی در سال 1350 فراهم آمده است. ایشان نوشته اند: در فردوس مراسم براتی را در دوازدهم، سیزدهم و چهاردهم شعبان برگزار می كنند. نخست با یاد مردگان خویش به پختن «روغن جوشی» می پردازند كه تهیه اش با آرد گندم، زردچوبه و روغن كنجد است. پس از پخته شدن روغن جوشی به روی آن شكر هم می ریزند. بعد در ساعات روز راهی گورستان می شوند و در آن جا هر چه با خود آورده اند، از جمله همان روغن جوشی ها، حلوا و خرما… را در میان گدایان و تنگدستان پخش می كنند و معتقدند «خیر» از «خیرات» سر بر می زند. در شب چهاردهم و پانزدهم شعبان به هنگامی كه ماه از همه وقت بزرگتر می نماید بخشی از اهالی تون به سوی قبرستان می شتابند، و بخشی دیگر در خانه ها می مانند. آنهایی كه برای خیرات راهی گورستان شده اند همراه خویش چوبهای كوچكی می بردند كه اندازه آن بیست سانتی متر است، و سر آن پنبه پیچ و به روغن كنجد آغشته شده است. چوبها را در اصطلاح محل «مولِك» می گویند- مولِك های روشن در پرتو ماه به هنگامی كه گورستان از مردگان موج می زند فضایی بس تأمل انگیز به وجود می آورد. آن دسته كه عزیزی را در گوری به خاك سپرده اند می گریند و با زمزمه و دعا آمرزش و بهورزی برای «رفته» ی خود طلب می كنند. دیگران (هم) كه در خانه ها می مانند مولِك ها را به آتش می كشند و به هر كجا كه دری هست می آویزند؛ و معتقدند كه «مولِك می باید تا به آخر بسوزد»، چه بهروزی و روشن زایی عمر را از این تا به آخر رسیدن (= سوختن) به «باور» در گنجانیده اند. هنگامی كه مولكها را در سوراخ جا می دهند می خوانند: آتِنا براتِنا، رُحمُتِنا و می خواهند كه نیكی و آمرزش شامل حالشان بشود….

… ادامه دارد.

 

دربارهٔ در کوچه های بیدخت

به عنوان یک بیدختی متولد دهه 1320 خورشیدی سعی دارم خاطرات و دانسته های خود در باره بیدخت چند دهه پیش را بازگو کنم. به عنوان چاشنی، برخی مطالب کوتاه دینی، فرهنگی و ادبی نیز اضافه می کنم. البته عکس های قدیمی نیز جایگاه خاص خود را دارند. همواره نیازمند راهنمائی و همکاری دوستان و همشهریان عزیز هستم؛ انشاءالله دریغ نخواهند ورزید.
این نوشته در مناسبت ها ارسال شده و با , , , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s