برگی از یک کتاب/64

برگی از کتاب «گناباد خاستگاه حماسه های پنهان»

بیدخت

در هرصورت نام بیدخت را آمیخته ای با «بی» یا «بغ» و دخت که از بار معنوی و اعتقادی کهن برخوردار است، ملاحظه می کنیم. با اطمینان نمی توانیم اظهار نظرهای ارایه شده در مورد بیدخت را بپذیریم اما می توانیم احتمال دهیم که آن مکان در گذشته های دور از قداستی برخوردار بوده و وقتی در نزدیکی بیدخت محوطه های باستانی وسیع و با اهمیتی چون تپه اروک، پشن، و قلعه دختر شوراب را ملاحظه کنیم، توجیه مکان مقدسی مثل بیدخت ملحوظ تر خواهد شد. بیدخت در حال حاضر شهرگونه ای است در 9 کیلومتری شمال شرقی گناباد و بر کنارۀ راه گناباد به قاین که در گذشته وسعت زیادی نداشته و از سال 1307 شمسی که خیابان هایی در آن احداث گردیده، چهرۀ شهر به خود گرفته است.

بیدخت در تقسیمات شهرستان گناباد مرکز دهستان پسکلوت تعیین گردیده و بر حول آن 56 قریه و مزرعه واقع شده اند.

بافت اقلیمی بیدخت بیابانی و آب آن از قنات تأمین می شود. مردم سخت کوش بیدخت در طول زمان خود را با طبیعت نسبتاً خشک و بیابانی وفق داده و سازگار کرده اند. شغل عمده اهالی کشاورزی است اما در سال های اخیر جمعی نیز به صنایع مختلف روی آورده و از این طریق ارتزاق می نمایند. موقعیت بیدخت بر سر راه پر تردد جنوب خراسان و زاهدان نیز موجب شده است تا مردم از آن فرصت بهره مند شوند. بیدخت در سال 1365 دارای 997 خانوار با 4343 نفر جمعیت بوده که 6/21 در صد به فعالیت کشاورزی اشتغال داشته و 7/6 در صد در بخش صنعت و 8/11 در صد در امر ساختمان فعال بوده اند. بنا به نوشتۀ «سلطان حسین تابنده» بیدخت از اواخر قرن 13 هجری که مرکز و مسکن «ملا سلطان محمد سلطان علیشاه»، پیشوای طریقت نعمت اللهیه گردیده اهمیت روز افزون یافته است. «حاج ملا علی نورعلیشاه»، فرزند حاج سلطان محمد، صنعتگران را به اقامت و کار در بیدخت تشویق کرده و به آن شهر جنبۀ صنعتی نیز داده است. به دعوت او مسگر و آهنگر و کفاش به بیدخت آمدند و در کنار سفالگران و کاشی سازان و کرباس بافان بیدختی به تولید پرداختند و امر تجارت و داد و ستد کالاهای تولیدی و نیازهای اهالی را رونق بخشیدند. در سال 1303 شمسی قنات صالح آباد بیدخت حفر شد که به امر کشاورزی نیز رونق بخشید. نگارنده از کنه و ماهیت سلسله صوفیه بیدخت اطلاع کافی ندارد اما سلطان حسین تابنده در کتاب تاریخ و جغرافی گناباد آن مسلک را در بیدخت بسیار تأثیرگذار و توسعه و پیشرفت بیدخت را مدیون همت سران آن سلسله قلمداد کرده است و نگارنده بدون هرگونه اظهار نظر شخصی، خوانندگان محترم را جهت آگاهی از بیدخت صوفیۀ بیدخت به آن کتاب ارجاع می دهد.

در بیدخت آثار تاریخی و فرهنگی نیز وجود دارد. در حال حاضر کهن ترین اثر تاریخی بیدخت مسجد جامع آن شهر است. این مسجد در اواخر قرن دوازدهم هجری توسط «حاج عبدالباقی بیدختی» بنا شده ولی تاریخ اتمام محراب آن سال 1204 قمری است. این مسجد به سعی «محمد علی زنگویی» و استادی «محمد امیر کاخکی» احداث شده است.

«مزار سلطان محمد سلطان علیشاه» اگرچه از قدمت زیاد برخوردار نیست اما عظمت و اشراف آن بر شهر و هنرنمایی که در بنا و تزئینات آن اعمال شده، آن را در شمار بناهای با اهمیت قرار داده است طوری که گنبد کاشی کاری شده و گلدسته های بلند و پیکرۀ سفید رنگ آن بنا موجب جلب گردشگران به بیدخت می شود. این بنا در دهه 1330 هجری قمری* توسط «حاج ملا علی نورعلیشاه» بنیان گرفت و معمار آن «حاج ابوالقاسم توکلی معمار یزدی بود. آب انبارهای متعدد در محلات مختلف شهر و یخدان کوثر در مجاورت بیدخت از جمله آثار تاریخی هستند که زمانی به گرمازدگان تابستان های داغ بیدخت آرامش می بخشیدند. بیمارستان و مهمانسرای [جهانگردی] بیدخت از جمله بناهای برجسته و شاخص منطقه گناباد و مورد استفادۀ اهالی و مسافران می باشند.

*در کتاب اشتباهاً دهه 1330 شمسی ذکر شده است.

…………………………….

گناباد، خاستگاه حماسه های پنهان، رجبعلی لباف خانیکی، تهران، معاونت معرفی و آموزش سازمان میراث فرهنگی، 1383، صفحه 84.

دربارهٔ در کوچه های بیدخت

به عنوان یک بیدختی متولد دهه 1320 خورشیدی سعی دارم خاطرات و دانسته های خود در باره بیدخت چند دهه پیش را بازگو کنم. به عنوان چاشنی، برخی مطالب کوتاه دینی، فرهنگی و ادبی نیز اضافه می کنم. البته عکس های قدیمی نیز جایگاه خاص خود را دارند. همواره نیازمند راهنمائی و همکاری دوستان و همشهریان عزیز هستم؛ انشاءالله دریغ نخواهند ورزید.
این نوشته در کتاب ارسال شده و با , , , , , , , , , , , , , , , , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s