برگی از یک کتاب/56

برگ دوم از کتاب «نوروز، جشن نوزایی آفرینش »

خاستگاه و پیشینه ی تاریخی نوروز (پیش از اسلام)

از پیشینه و خاستگاه تاریخی نوروز و آئین های آن در دوره های کهن آگاهی های مکتوب فراوان و دقیقی در دست نیست. بی تردید نوروز و جشن نوروزی یک آئین کهنسال همگانی و مربوط به پدیده ی نوگشتگی سال و دگرگونی طبیعت از حالتی به حالتی دیگر در میان اقوام مختلف جهان و بومیان ایران، پیش از آمدن آریائی ها به این سرزمین بوده است. مهرداد بهار نوروز را یک جشن همگانی در فرهنگ ایران بین النهرین و آئین نوروزی را یک سنّت کهن و محتملاً رایج در هزاره ی سوم پیش از میلاد در منطقه دانسته و می نویسد: این آئین یا همراه با کوچ بومیان نجد ایران به به بین النهرین، به آن سرزمین رفته، یا همزمان در سراسر منطقه وجود داشته است.

آریائیان نیز، بنا بر نظر معین در «جشن نوروزی»، در هریک از دو فصل تابستان هفت ماهه و زمستان پنج ماهه ی سال جشنی برپا می کردند که هردو آغاز سال نو به شمار می رفت. جشنی که به هنگام آغاز فصل گرما بود و در زمانی که گلّه ها را از آغل ها به چمن های سبز و خرّم می بردند و جشنی که در آغاز فصل سرما به هنگامی بود که گلّه ها را به آغل می آوردند و توشه ی روزگار سرما را فراهم می کردند.

نوروز در فرهنگ های منطقه و در میان اقوام  سامی نیز از کهن ترین زمان ها شناخته شده بود و  بسیاری از مردم جامعه های عرب دوره ی جاهلیت آن را جشن می گرفتند. «الوسی» در بلوغ الارب نوروز و مهرگان را دو عید مردم مدینه در پیش از ظهور اسلام معرفی می کند و می نویسد: «مردم مدینه، پیش از اسلام دو عید داشتند؛ نوروز و مهرگان. و چون [حضرت] رسول (ص) به مدینه آمد و بر آداب و رسوم ایشان در این دو عید آگاه شد، فرمود: خدای تبارک و تعالی به جای این دو عید، بهتر از آنها را به شما ارزانی داشته که یوم الفطر و یوم النحر است.»

در اوستا، کتابب دینی زرتشتیان، به نوروز و آئین های نوروزی اشاره ای نشده است. مهرداد بهار نیامدن این آئین مهم در اوستا را به سبب زرتشتی نبودن این جشن و مرسوم نبودن چنین آئینی در شرق سرزمین ایران احتمال داده است. [اما] در  نوشته های پهلوی و مانوی از نوروز، جشن اول سال نو، بسیار سخن رفته و در تخت جمشید نیز، که یک مرکز آئینی – دینی بوده، مراسم نوروز برگزار می شده است.

در کتاب دینکرد، که دانشنامه ی دین مزد یَسنی و به زبان پهلوی و نوشته ای از سده ی سوم هجری است، از نوروز به عنوان یکی از جشن های کهن ایران یاد شده است. …

اگرچه در اوستا به نوروز و جشن آن اشاره ای نشده، لیکن از تداول جشن های ششگانه ی «گاهنبار» در ایران باستان نام برده شده است. به نظر «کریستن سن»، نوروز در پس پنج روز اضافی (پنجک؛ پنجه ی دزدیده) می آمد. این پنجه را به ششمین گاهنبار در پایان آخرین ماه از ماه های سی روزه می افزودند و آن را جشن می گرفتند. …

بنا بر پژوهش هایی که روی آثار سنگ نگاره ها و کتیبه های بازمانده از دوره ی هخامنشیان انجام شده، مردم آن دوره با نوروز به خوبی آشنا بوده اند و نوروز را به عنوان آئینی کهن به هنگام گردش سال جشن می گرفته اند. پادشاهان هخامنشی از تخت جمشید، که محلی مقدس و مخصوص نیایش بود، به هنگام نوروز برای برگزاری آئین های ویژه ی نوروزی و استقبال از نمایندگان اقوام و مردم مختلف استفاده می کردند. هرسال، نمایندگان ملل و اقوام مادی، ایلامی، بابلی، خوزی، آشوری، هندی، تونسی، آفریقایی، و … با پوشاک قومی و ملی خود در تخت جمشید گرد می آمدند و نوروز و نوشدگی سال را در کاخ آپادانا در برابر شاه جشن می گرفتند و هدیه های خود را به پادشاه ایران اهدا می کردند. …

………………………

نوروز، جشن نوزایی آفرینش، علی بلوکباشی، تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، 1381، صفحه 17.

دربارهٔ در کوچه های بیدخت

به عنوان یک بیدختی متولد دهه 1320 خورشیدی سعی دارم خاطرات و دانسته های خود در باره بیدخت چند دهه پیش را بازگو کنم. به عنوان چاشنی، برخی مطالب کوتاه دینی، فرهنگی و ادبی نیز اضافه می کنم. البته عکس های قدیمی نیز جایگاه خاص خود را دارند. همواره نیازمند راهنمائی و همکاری دوستان و همشهریان عزیز هستم؛ انشاءالله دریغ نخواهند ورزید.
این نوشته در کتاب ارسال شده و با , , , , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s