یادی از گذشته/19

سفال رنگی

     یادم هست در منزلمان بنّایی داشتیم. یکی دو اتاق در ضلع شرقی آن می ساختیم. تا وقتی که عملیات دیوار چینی جریان داشت، من و برادرم و یکی دو تا از همبازی هایمان پاچه ها را ورمالیده و پا به پای کارگران گِل لگد می کردیم. اما نوبت به پوشش یا سقف اتاق ها که رسید، دو سه روز مأموریت تازه ای به ما داده شد و آن اینکه به محل داشگر( کوزه گر) ها رفته و سفال شکسته جمع کنیم تا از آن به عنوان « گاز» لای خشت های سقف استفاده شود. ولی مرتباً تأکید می شد که سِفال رنگَه نیاوریم چرا که معتقد بودند سفال رنگی باعث فروریختن سقف می شود. و کار ما این شد که هر روز در اطراف کارگاه های کوزه گری بیدخت تکه های سفال جمع آوری کرده و به سر کار بنّایی بیاوریم.

     اما از شما چه پنهان، هنگام جمع آوری سفال، دسته های کوزه شکسته ها را برای خودمان جدا می کردیم چراکه آنها بخش عمده ای از اسباب بازی هایمان را تشکیل می دادند. آخر، مثل الآن نبود که بچه ها حتی پیش از آنکه به دنیا بیایند، تحت عنوان سیسمونی، کمد و احیاناً اتاق مخصوصی پر از اسباب بازی های رنگارنگ داشته و یا چهار پنج سالی که از عمرشان می گذشت، گوشی تلفن همراه یا کامپیوتر و امثال آن داشته باشند. ما از ساده ترین اسباب بازی های پلاستیکی هم محروم بودیم. خود من یک سال که در ماه محرّم همراه پدرم و در معیّت کاروان عزاداران حسینی موسوم به «هیئت متحد برادران ایمانی بیدخت» به شهر مقدس مشهد رفتم، از یک دستفروش در کنار فلکه ی حرم حضرت امام رضا علیه السّلام، یک عدد ماشین اسباب بازی پلاستیکی پنج ریالی خریدم و تا چند سال با آن بازی کرده و مثل جان از آن مراقبت می کردم.

     در آن سال ها بین پسر بچه ها معمول بود که در بازی های خود، از دسته ی سبو به عنوان گاو و از دسته ی کوزه به عنوان گوساله استفاده می کردند. البته دسته ی سبوهای بزرگتر گاو نر و دسته ی سبوهای کوچکتر گاو ماده به حساب می آمدند. لازم به ذکر است که دو نوع سبو وجود داشت. یک نوع آن که حجیم تر بوده و دو دسته و دهانه ی گشادتری داشت، مخصوص نگهداری شیره ی انگور بود. و نوع کوچکتر آن که دارای یک دسته و دهانه ای تنگ تر بود، به نگهداری آب اختصاص داشت – که البته سبوهای مرغوبتر که بدنه ای نازکتر و رنگ سفید و مایل به سبز داشت، مخصوص نگهداری آب آشامیدنی بود و سبوهای نامرغوبتر که بدنه شان ضخیم تر و به رنگ مایل به سرخ بود، به نگهداری آب غیر آشامیدنی، و به اصطلاح ریخت و ریز، اختصاص داشت. کوزه هم مثل سبو  بود منتها در اندازه ای کوچکتر از آن. کوزه های بسیار کوچکی نیز وجود داشت که به عنوان اسباب بازی برای کودکان ساخته می شد ودر بیدخت به آن تُنگِلی می گفتند. در بعضی خانه ها نوعی کوزه ی لوله دار موسوم به بِریق هم وجود داشت که البته در سال هایی که من به خاطر می آورم، ساخت آن در بیدخت منسوخ شده بود.

     کوزه گرهای بیدخت علاوه بر انواع سبو و کوزه، چیزهای دیگری از جمله تنور، کندوله، چِروق، سِوودو و امثال آنها نیز می ساختند.

     حال جا دارد که از چند تن از داشگرها یا کوزه گرهای هنرمند و معروف بیدخت قدیم هم یادی بشود: مرحوم کربلایی عبدالعلی کاخکی بیدختی، مرحوم کربلایی حسین کاخکی بیدختی، مرحوم کربلایی عبدالرّحیم صفری بیدختی( پدر آقایان عباسعلی و حجی اسماعیل صفری)، مرحوم اسدالله کاخکی بیدختی، مرحوم کاظم صمد،مرحوم عباس باتری( فخاری) و….

……………………………………………….

  • سِفال رِنگه( sefãle renga): سفال رنگی؛ سفالی که دارای لعاب یا نقوش رنگی باشد.
  • تُنگِلی( tongeli): تُنگِ گِلی.
  • بِریق( beriq): ابریق؛ کوزه ی لوله دار.
  • کِندولَه( kendūla): کندو؛ ظرف های گِلی بزرگ مخصوص نگهداری گندم.
  • چِرُق(ĉeroq): چرخُشت؛ ظرفی که انگور را در آن ریخته و لگد می کردند که آب آن گرفته شود.
  • سِوودو( sevūdu): ظرف سفالینی که سبوهای آب را درون آن قرار می دادند تا سبوها با دیوار تماس نداشته و حشرات، مخصوصاً مورچه، به داخل آنها وارد نشوند.

دربارهٔ در کوچه های بیدخت

به عنوان یک بیدختی متولد دهه 1320 خورشیدی سعی دارم خاطرات و دانسته های خود در باره بیدخت چند دهه پیش را بازگو کنم. به عنوان چاشنی، برخی مطالب کوتاه دینی، فرهنگی و ادبی نیز اضافه می کنم. البته عکس های قدیمی نیز جایگاه خاص خود را دارند. همواره نیازمند راهنمائی و همکاری دوستان و همشهریان عزیز هستم؛ انشاءالله دریغ نخواهند ورزید.
این نوشته در یادی از گذشته ارسال شده و با , , , , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

2 پاسخ برای یادی از گذشته/19

  1. رضا :گفت

    سلام خدا بیامورزد همه این عزیزان را. خدا بیامورز کاظم صمد همه فکر کنم کوزه گر بود

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s