خانقاهی در کویر/8

شیره انگور

ورودی غربی صحن کوثر مزار سلطانی

ورودی غربی صحن کوثر مزار سلطانی بیدخت، گناباد

     قنات صالح آباد، که مرحوم صالح علی شاه حفر کرده و در صحن کوثر مظهر آن است، چهار سهم و نیم از کل چهارده سهم آن وقف آستانه است. و متجاوز از یک سنگ و نیم آب دارد. و پس از مشروب کردن باغچه های صحن و استفادۀ منازل، بقیۀ آن به مصرف زراعت می رسد.

     صحن کوثر با 65 متر طول و 62 متر عرض، تقریباً به شکل مربع است و سه طرف آن حجره ساخته شده که عموماً مفروش است و اثاثیۀ لازم را دارد. حدود 37 حجره قابل استفاده است. در گوشۀ جنوبی آن سراچه با اطاق ها و آشپزخانه و شیر آب تعبیه شده. چند آب انبار هم احتیاطاً در اطراف  صحن هست.

     پوشش دوم گنبد را استاد علی تربتی، زیر نظر مهندس مولوی، انجام داده است.

     سال های سال، از روز بنیاد مزار، مسافران و زائران که به بیدخت می روند، در این حجره ها پذیرائی می شوند. مادر همسر من که بارها در این ساختمان ها بیتوته کرده بود، می گفت:

     « هر روز عصر، یک شیشه نفت و دو قرص نان دم حجره به مسافران تحویل می شد. بعض شب ها شام عمومی داده می شد. ظهرهای جمعه، همۀ مسافران به یک ناهار بیدختی – نان با یک کاسه شیره انگور –  در صحن یا یکی از حجره های بزرگ، مهمان بودند که خود صالح علی شاه نیز در این ناهار شرکت داشت».

     پناهندگان جنگ

     مجموعۀ خانقاهی گناباد وجوه شباهت بسیار با آستانۀ شاه ولی ماهان دارد. یکی از متخصصین ابنیۀ تاریخی می نویسد:« پختگی هیأت کلی که بر اساس تجربۀ هزار سالۀ معماری اسلامی در حاشیۀ کویر صورت گرفته، ترکیبی از مقبره و کاروانسرا و خانقاه و حسینیه و مدرسه و مسجد است. ترکیب اصیل حجره ها و کفش کن ها و مَدرس ها و ایوانچه های مسلسل جلو حجره، که به هم پیوسته شده و رواق هائی پدید آورده اند؛ و مراعات تقارن در صحن که، خاطرۀ کاروانسراها و مدارس کهن را زنده می کند؛ ترکیب لطیف آجر و گچ و گاهی کاشی در نمای حجره؛ و رسمی بندی نیم طاق حجره ها و مقرنس های سادۀ سر درها؛ از همه جذاب تر، سر درهائی با رنگ و بوی اصیل معماری دورۀ قاجار، از تداوم سنتی کالبدی حکایت می کند – سنتی که شاید بتوان آن را نمادی از سنتی معنوی دانست که صاحبان مزار، متولی حفظ آنند.»

     مجموعۀ گناباد، آخرین وظیفۀ خانقاهی خود را نیز بعد از جنگ ایران و عراق انجام داد. بر اثر حملۀ متجاوزان عراق در شهریور 1359 شمسی/ اوت 1980 میلادی، و پراکندگی مردم غرب ایران، خصوصا خوزستان، گروه های کثیری از مهاجران بی خانمان به خراسان اعزام و در جنوب خراسان، از جمله گناباد، مقیم شدند. جمع بسیاری از این خانواده ها مدت های طولانی در مزار سلطانی بیدخت و خانه های مردم آنجا ساکن شدند و از طرف اولیای خانقاه در حد مقدور مورد پذیرائی قرار گرفتند.

       بیچاره گنابادی

     سلطان علی شاه منسوب به طایفۀ بیچارۀ گناباد است. روایت است که در زمان ولایت عهدی حضرت رضا علیه السلام، روٌسای این طایفه به آن حضرت در باب مالیات متوسل شده و تقاضا کرده بودند که   « امر بفرمائید رعایت حال این بیچارگان را بنمایند». آن حضرت نیز در حاشیۀ همان کاغذ به حکومت محل مرقوم داشته بودند که:

     « رعایت حال این بیچارگان را بنمایند».

     به این طریق، این نام از طرف حضرت رضا (ع) به این طایفه داده شده و فرزندان حاج قاسمعلی گنابادی عموماً فامیل بیچاره گرفته اند. در زمان صفویه، طبق امریۀ حضرت رضا (ع)، فرمانی دائر بر معاف بودن این طایفه از مالیات و عوارض صادر شده است و آن فرمان در خانوادۀ آقا اسمعیل در زیبد گناباد موجود است.

 پایان.

………………………………………………………………………………

   بارگاه خانقاه در کویر هفت کاسه، دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی، نشر علم، تهران، 1384.

دربارهٔ در کوچه های بیدخت

به عنوان یک بیدختی متولد دهه 1320 خورشیدی سعی دارم خاطرات و دانسته های خود در باره بیدخت چند دهه پیش را بازگو کنم. به عنوان چاشنی، برخی مطالب کوتاه دینی، فرهنگی و ادبی نیز اضافه می کنم. البته عکس های قدیمی نیز جایگاه خاص خود را دارند. همواره نیازمند راهنمائی و همکاری دوستان و همشهریان عزیز هستم؛ انشاءالله دریغ نخواهند ورزید.
این نوشته در تاریخی ارسال شده و با , , , , , , , , , , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s