خانقاهی در کویر/7

خط عبد الرسولی

کتیبه دور بقعه مزار سلطانی بیدخت به خط ثلث/استاد عبدالرسولی

کتیبه دور بقعه مزار سلطانی بیدخت، گناباد/اثر استاد مرتضی عبدالرسولی

     خانقاه سلطان محمد گنابادی، سلطان علی شاه، از آثار تاریخی زیبا و مهم گناباد محسوب می شود و در طرف قبلۀ بیدخت بالای بلندی واقع شده است. چهار صحن به نام های صحن بالا، صحن پائین، صحن کوثر، و صحن فردوس ضمیمۀ آن است. صحن فردوس متصل به تکیه است که برای روضه خوانی ساخته شده است. پی ریزی مزار توسط حاج ملا علی نورعلی شاه شروع شد و معمار اوّلی آن مرحوم حاج ابوالقاسم توکلی معمار یزدی بود.

     ساختمان ها، خصوصاً ساختمان مقبره و گنبد و کاشی کاری و آینه کاری و مرمر ازاره توسط مرحوم امیر سلیمانی( مشیر السلطنه) تأمین شده؛ مهندس ظفر نقشۀ بنا را کشیده و آن را تمام کرده؛ و مرتضی عبد الرسولی،خطاط نامدار، کتیبه های آن را نوشته است.

     بعد از شهادت مرحوم سلطان علی شاه، مرحوم نورعلی شاه – فرزند او – تصمیم به ساختمان بقعه گرفت. تپه مزار را تسطیح کرد و صحنی ساخت که به صحن بالا موسوم است. صحن پائین را حاج ملا عبد الله صدر الاشراف ساخت و در اطراف آن حجراتی برای اقامت وافدین  و سکونت خدام ساخته شد. برای مراقبت و محافظت بقعه و صحن ها خدامی تعیین گردید که عبارت از پنج نفر خادم و یک نفر خدمتفرما بود.

     برای تعمیرات و حفظ، و قسمتی از هزینۀ مسافرین و وافدین و سایر امور خیریه، موقوفاتی تعیین کرد که بعدها دیگران هم تأسی نمودند.

     مرحوم صالح علی شاه که اقدامات پدر را تکمیل کرد، ضمن ایجاد صحن کوثر – به شیوه ای که در کاروانسراها و رباط های صوفیان معمول بود – حجراتی چند پیرامون آن برای زائران تعبیه کرد. حوضی مدوّر هم در وسط صحن کوثر احداث کرد که از قنات صالح آباد پر می شود. ساعتی هم بر برج رباط افزوده شد.

     کاشی کاری این مجموعه را حاج ابراهیم هاشمی معمار[ بیدختی] بر عهده داشت. درون بقعه به دستور آقای رضا علی شاه – تابنده – آینه کاری شده است.

     حسینیه نیز، طبق معمول خانقاه های نعمت اللهی، در جناح غربی صحن بالا در نظر گرفته شد.

     در امر ساختمان بقعۀ بیدخت، گروهی کثیر از صوفیان ولایات که قدرت تعینی داشتند، شرکت کردند و هرکدام بخشی یا حجره ای را تکمیل کردند که به نام خود آنها معروف است – و خودشان و خانواده شان در زمان حیات، هر وقت به بیدخت می رفتند از این حجره ها استفاده می کردند.

      عروس عضد الملک

     از جملۀ این گروه[ کسانی که به تکمیل بخش ها و حجره های مزار سلطانی کمک کردند] می توان به افراد زیر اشاره کرد: مرحوم مصدق السلطان تفضلی، مرحوم حاج مقبل السلطنه، مرحوم حاج صدر الاشراف صالحی، مرحوم حاجی میرزا یعقوب امینی قزوینی، مرحوم حاج صمصام الملک عراقی، و مرحوم حاج مشیر السلطنه امیر سلیمانی.

     مرحوم مصطفی امیر سلیمانی ملقب به مشیر السلطنه، فرزند عضد الملک نایب السلطنۀ قاجار، بود. او ابتدا توسط حاج شیخ عبد الله حایری، پدر مرحوم هادی خان حایری – مدیر کل وزارت معارف – مشرّف به فقر شد و بعد از حاج ملا سلطان محمد ارشاد یافت. ابتدا عضد الملک با این امر مخالف بود؛ بعدها که تغییرات احوال فرزند را دریافت، خود نیز علاقمند به تصوف گردید.

     مشیر السلطنه، باغ پدری خود را که در قسمت جنوبی پارک شهر سنگلج طهران است، وقف حسینیه برای مراسم عزاداری صوفیۀ گنابادیه نمود. و اینک جلسات یکشنبه شب و پنجشنبه شب فقرا در آن محل که مکانی وسیع است و سالن های بزرگ دارد، تشکیل می شود.

     فرزندش مهندس علیرضا امیر سلیمانی – که مادرش دختر شاهزاده کامران میرزا نایب السلطنه بود –  بعد از انقلاب در خارج از کشور درگذشت و همسر او صفورا خانم، که زنی عارفه بود، در یکی از حجرات همین خانقاه زندگانی را ادامه می داد. همسر من، خانم حبیبه حایری، زندگانی درویشانه و فقرآمیز این بانو را به چشم عبرت تماشا کرد و داستان ها می گفت. اگر این باغ وقف حسینیۀ فقری نشده بود،مثل بقیۀ ملک ها و باغ ها و خانه ها در اختیار ارباب مصادره قرار گرفته بود و این زن بی پناه، پشت درِ خانۀ غیر مانده بود.

     سنگ قبر مزار را آقای قوام ملک صالحی اصفهانی، از یزد تهیه و استاد عبد الولی حجار[ هنرور] آن را پرداخت کرده است.

     ادامه دارد.

دربارهٔ در کوچه های بیدخت

به عنوان یک بیدختی متولد دهه 1320 خورشیدی سعی دارم خاطرات و دانسته های خود در باره بیدخت چند دهه پیش را بازگو کنم. به عنوان چاشنی، برخی مطالب کوتاه دینی، فرهنگی و ادبی نیز اضافه می کنم. البته عکس های قدیمی نیز جایگاه خاص خود را دارند. همواره نیازمند راهنمائی و همکاری دوستان و همشهریان عزیز هستم؛ انشاءالله دریغ نخواهند ورزید.
این نوشته در تاریخی ارسال شده و با , , , , , , , , , , , , , , , برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

2 پاسخ برای خانقاهی در کویر/7

  1. الناز :گفت

    این اطلاعات برای من بسیار سودمند بوده زیرا مادر من از خاندان امیرسلیمانی و همیشه از خاطرات گذشته و آنچه که در آن زمان اتفاق افتاده تعریف میکند اما به هر حال باز هم اطلاعات کافی نیست چون مادرم فقط از خاطرات میگه . لطفا اگر اطلاعات بیشتری در زمینه این خاندان بزرگ دارید هم در این صفحه و هم در صفحات دیگر در اختیار ما قرار بدید تا با گذشته بیشتر ارتباط داشته باشیم . با سپاس.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s