مسجد جامع بیدخت

مسجد جامع بیدخت

     یکی از آثار تاریخی بیدخت مسجد آن است که توسط حاج عبدالباقی بیدختی بنا شده است. حاج عبدالباقی داماد حاج ملا حسین قوژدی بوده و مرحوم حاج میرزا حسن ریابی، پدر مرحوم آقا میرزا عبدالحسین نیز داماد پسر حاج ملا حسین بوده است. همه شان از اشخاص معروف و ثروتمند و نیکوکار گناباد بودند. حاج عبدالباقی پدر مرحوم ملا عبدالعلی بیدختی، و ملا عبدالعلی پدر عیال مرحوم حاج ملا صالح و جدّ امّی مادر آقای صالح علیشاه و مرحوم ملا محمد صدرالعلما بود.

     مسجد بیدخت در اواخر قرن دوازدهم بنا شده ولی تاریخ اتمام محراب آن سال یک هزار و دویست و چهار است که در بالای محراب، پس از آیۀ شریفۀ انّما یعمر مساجد الله  که گچ بری شده، آمده است. نام ساعی محمد علی زنگوئی و عمل محمد امیر کاخکی نیز در کنار آن نوشته شده است. ولی اصل بنای مسجد چند سال قبل از آن تاریخ بوده است. بعداً نیز در این مسجد تعمیراتی انجام گرفته و چند سال قبل شبستان آن توسعه داده شد. اخیراً هم تعمیراتی در صحن و ایوان داخل مسجد انجام گردیده و اضافاتی نیز از طرف جناب آقای صالح علیشاه شده است.

     پس از آن که حاج عبدالباقی مسجد را به پایان رساند، به همت او جمعی دیگر از نیکوکاران بیدخت هم مجتمع شده، وجوهی گرد آوردند. آنان ابتدا مدرسۀ دینیه را در سال یک هزار و صد و هشتاد قمری طبق وقفنامه که موجود است، بنا نموده و بعداً حمامی ساختند. بعد از اتمام کار مسجد و مدرسه، ملا محمد صالح را که شخص زاهد متقی و دانشمندی بود و در  روستای شوراب سکونت گزیده و منزوی بود، به اصرار زیاد برای تصدی امور شرعیۀ بیدخت، اعم از امامت جماعت و تدریس در مدرسه، به بیدخت اوردند و امور مسجد و مدرسه را به ایشان واگذار نمودند.

     ملا محمد صالح فرزند سلطان محمد و او فرزند حاج محمد و او فرزند قاسمعلی بود. و قاسمعلی از طایفۀ بیچاره بود که از شیراز به گناباد آمده و در آنجا سکونت گزیده و به واسطۀ زهد و تقوی در آنجا منزوی شده بود. پس از ملا محمد صالح، فرزندش ملا محمد و سپس فرزند او حاج ملا علی که جملگی از فقها و زهاد بنام گناباد بودند، عهده دار امور شرعیۀ بیدخت گردیدند. بعد از حاج ملا علی، فرزندش حاج ملا صالح و سپس فرزند ایشان مرحوم ملا محمد صدرالعلما، جدّ امّی نگارنده، که هر دو از فقهاء و مورد وثوق عموم اهالی بودند، ای مقام را حائز شدند. پس از فوت آقای صدرالعلماء که در بیستم شعبان یک هزار و سیصد و هفتاد و شش مطابق دوم فروردین یک هزار و سیصد و سی و شش اتفاق افتاد، فرزند ایشان آقای حاج میرزا علی محمد سلطانپور، خالوی نگارنده، به جای پدر نشستند.

     در فاجعۀ زلزلۀ اخیر گناباد که در ساعت دو و پنجاه دقیقۀ بعد از ظهر گناباد مطابق دو ساعت و بیست دقیقۀ بعد از ظهر طهران، روز شنبه ششم جمادی الثانیۀ 1388 مطابق نهم شهریور 1347 واقع شد، بر اثر شدت زلزله که ابتدا افقی وسپس عمودی و سپس دورانی بود، خرابی ها و تلفات بسیار در کاخک و غیر آن به بار آمد. ساختمان های آنجا تقریباً به کلی منهدم شد. در بعض دهات گناباد نیز با آنکه تلفاتی نبود، خسارات زیادی داشت. از جمله در بیدخت بیشتر منازل و ساختمان ها خرابی پیدا کرد. در مزار سلطانی هم خساراتی وارد آمد که به دستور و مراقبت خودم، با جدیت مشغول تعمیر شدیم. ولی به خود بنا بحمد الله خسارتی وارد نیامد.

     در مسجد بیدخت نیز خرابی وارد شد و یک پایه از پایه های شبستان مسجد و سقف یک چشمۀ آن خراب شد. در همان موقع، جناب دکتر سید مهدی خان حسابی حفظه الله و جزاه الله خیرا، که از فقرای بسیار با محبت و از افسران عالی رتبۀ وزارت کشور می باشند، خواهش کردند که شبستان مسجد را به هزینۀ خود، از نو بسازند. لذا طبق خواهش ایشان، همۀ شبستان تخریب و با وضع بسیار آبرومند و زیبائی توسط حاج ابراهیم هاشمی معمار بیدختی تجدید بنا گردید. ضمناً نگارنده منزل کوچکی هم که وصل شبستان بود، خریداری و ضمیمۀ آن ساختمان نمودم. ایوان مسجد هم از طرف اداره باستان شناسی شروع به تعمیر گردید. قبلاً نیز بندگان جناب آقای صالح علیشاه قدّس سرّه قبل از رحلت خود در قسمت غربی مسجد قسمتی از منزلی را که به همین نظر خریده بودند، جزء مسجد نموده و از جمله محلی را وصل به مسجد ساختند که جزء مسجد نباشد تا کسانی که شرعاً نمی توانند به مسجد بیایند، بتوانند در آن محل حاضر شده از مواعظ و نصایح وعاظ استفاده برند.*

     در سال های دور گذشته که از بلندگو و دیگر وسائل تقویت کننده ی صوتی خبری نبود، موٌذن های محترم مسجد  به پشت بام ایوان مسجد رفته و بانگ الله اکبر سر می دادند. در سال های اخیرتر به هزینه ی مرحوم اسفندیار سبزواری، معروف به آقای خان، اتاقک فلزی کوچکی برای موٌذن ها بر فراز ایوان مسجد ساخته  شد. بعدها بلندگویی نیز برای مسجد تهیه شد. حال که به اذان و الله اکبر اشاره شد بد نیست از چند  موٌذن  سال های گذشته ی مسجد نیز یاد کنیم: مرحوم کربلایی ملا اسد الله نورائی، مرحوم حاج میرزا محمد شفیع نورائی، مرحوم کربلایی میرزا رکن الدین صفری، مرحوم حاج رضا علی اکبری، و…

     در سال های بعد از انقلاب اسلامی هم تغییراتی در مسجد جامع داده شد و از جمله منزل مرحوم حاج ابوالحسن صالحی، معروف به رئیس التجار، به مسجد واگذار شده وبه همت موٌمنین، شبستان جدیدی درضلع شرقی مسجد جامع بنا گردیده است.

      بعد از بازسازی شبستان مسجد جامع، کتیبۀ زیر در بالای ورودی غربی داخل مسجد نصب گردید:

                  هو

                121

بنای شمال و شمال شرقی مسجد جامع بیدخت که در اثر زلزلۀ نهم شهریور 1347 شمسی خراب شده بود با نظارت بندگان جناب آقای حاج سلطانحسین تابنده رضا علیشاه و به همت عالی آقای حاج سید مهدی میرزا حسابی و سعی و اهتمام حاج محمد ابراهیم هاشمی معمار بیدختی در تاریخ ربیع الاول سال 1389 هجری قمری برابر با خرداد سال 1348 شمسی تجدید بنا گردید./ ساخت اصفهان، کاشی ساز ایلیا.

     اضافه می شود که کتیبۀ مزبور در سال های بعد از انقلاب اسلامی تخریب و عبارت« مسجد سنگر است»، از فرمایشات حضرت آیت الله روح الله خمینی(ره)، جایگزین آن شد.

     مسجد جامع بیدخت در تاریخ 10 خرداد 1382 خورشیدی با شماره ی 8959 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

…………………………………………………………..

* تاریخ و جغرافی گناباد، حاج سلطانحسین تابنده، سازمان چاپ دانشگاه، 1348، ص 104.

دربارهٔ در کوچه های بیدخت

به عنوان یک بیدختی متولد دهه 1320 خورشیدی سعی دارم خاطرات و دانسته های خود در باره بیدخت چند دهه پیش را بازگو کنم. به عنوان چاشنی، برخی مطالب کوتاه دینی، فرهنگی و ادبی نیز اضافه می کنم. البته عکس های قدیمی نیز جایگاه خاص خود را دارند. همواره نیازمند راهنمائی و همکاری دوستان و همشهریان عزیز هستم؛ انشاءالله دریغ نخواهند ورزید.
این نوشته در تاریخی ارسال شده و با برچسب‌گذاری شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s